Il Curtisâr il blog dala int di Manià

venerdì, ottobre 27, 2006

Primo il prin.


Vulint essi sinceîrs, Primo Carnera, nol'êra di Manià, ma di Sequals, e a nol'à nencja mai vivût a Manià però un grum di înt (i mancul zovin soradut...) a an vût moût di cognosilu. Biel cjacarant cun chei ca erin zovenes tai agns cinquanta e sesanta, ducj a sin pensin di lui, di cuant cal vigneva a bevi un taj al Vitoria o di cuant cal vigneva tali sagris a cjatà i siô amîgus dal paesot.
Pi di cualchidun al conta chi, magari dopu veilu cjatât a torseon pal paeîs, al'à fàt cun lui una partida di balis. Tancju a contin dai siò complimentz e dali pachis suli spalis (famôsis parceca ledrosavin la schena...) ceça cjativeria, ma un omon comi lui encja vulint essi dilicât, al'êra simpri un omon; famôus il siò stiçà Tito Plaça, cal'êra l'unicu a essi alt cuasi comi lui.
Ben, a cent agns dala nasita, e cuntuna mostra a lui dedicada a Pordenon, rindin merit al prin Furlan (e talian...) a doventà campion dal mont di spugnatadis e a portà a torseon pal mont il nomp dal Friûl. Cui cal'à voja, al pos zi a jodi la so cjasa di Sequals, tirada a lustri e comedada comi nova.
Ma man

martedì, ottobre 24, 2006

Cuant che i claps a valin comi l'ôru


Da pôc a si è cunclududa la tratativa fra l'aministrazion cumunâl e i "cons alz" par la vendita di ce ca resta dal ciscjiel e dai fajârs ca son torotôr e la înt a si domanda cemônt ca sei stât pusibul spindi dut chel maseron di bês publics. Forsi l'atacament straordinari dali nostris istituzions pal teritori e pal patrimoni paesagjistic (...no si capis alôra parceca son davôur a vendi a tocs il San Lurinç cal'à una strada romana, una glesia antichisima e ruders di sigûr interes storic) o forsi al'è domi un afâr fàt malamentri o fàt par ledrôus. Par solit, cuant chi doi a tratin il prêsit chel cal'intint comprà al tira il prêsit pi cal pos. In chistu câs, su una stima fata dai cons di 40mil euros, il cumun dopu una tatativa snervant e suportada da espers di fama internazionâl (la documentazion nissun al'à vidût...), al'à tirât il prêsit fin a 510mil euros (...pi di deis voltis tant...). Ce chi pi a stiça la înt (...ca pensa simpri cun malizia e no si rint cont dai sfurçons ca fazin par la cultura...) al'è savei chi il stes moût da tratà al'è stât doprât pal Verdi e nodome chel.
Altri chi vei a "cjâr" la storia dal paeîs.

Ma man

giovedì, ottobre 19, 2006

Bùris e balatis


Otobri mêis dali tistignis, dala vendema e meis dai prins frêis. E alôra il miei môut par bituâsi al cambiu di stagjon al'è chel da cjatâsi fra amîgus a cjacarà di dùt (vidudi li pacasadîs fatis al paeîs, in chistu periodo i argomenz a no mancjn...) cuntuna çafada di tistignis e un got di vin novel. Dali nostri bandis, da Manialîvri al rûc stuart (dongja la fabrica di Olliz...), apena sora il paêis a son un voron di tistignars di duti li cualitâz, ca no spetin altri chi essi sgorlâz. Timps in davoûr, cuant no êrin domi un legant par cjacarà, ma un aliment indispensabil, i vecjus a incalmavin l'arbul dal tistignâr, cun chel dal maròn par otègni una tistigna pi dolça ma soradùt pi granda (miei no rivelà dulà ca son... par evità li fusiladis dal paron;-). I doi moûs pì usâz a Manià par falis a son tal foûc o lesàdis. Li bùris, prima da metilis tal fier cui bûs par rustîlis sora la flama, a vadin spiçadis. Li balatis invezit a vegnin mitudis (cença tai) a boli tal'âga fin ca son lesâdis.
Par chei chi invezit a volin cjatâlis za fatis, atôr par Manià a vegnin organizadis diversis tistignadis, coma chê di San Carli.

Mandi e buni tistignadis a ducj

lunedì, ottobre 16, 2006

Piçula fiesta granda.

Ieîr, ai 15 di otobri, fiesta granda ali Fontanutis. Fiesta granda parcè piçula e cuntignuda. Fiesta granda parcechi ducj a fevelâvin in furlan. Fiesta granda parcechi fàta cul coûr. Fiesta granda parcechi il rinfresc al'è stât fat dala înt di so spontanea volontât. Fiesta ancjemò pi granda parceca no êrin ne li autoritâz ne i scjalda cjadreis ca vadin tali fiestis in gjaca e cravata a rapresentà li istituzions e a sglonfâsi il bultric.
Prima una messa svelta (li miei...) e dopo cjacaris, ridudis e spuntins in banda ala glisiuta, tirada sù cui bês e la fadia dai volonterôus ca tegnin encja nèt e seât il vert. Prisinça gradida e ca la dîs lungja sul caratter dala fiesta, chê di Aldo Tomè.
Li fontanutis a son stadis terèn di zoûc di ducj i canais di Manià di mieç e teren di viscjada... par cualchi grant cula passion par l'ornitologja. Da uvì a partisin i senteîrs pal Joûf e nencja fâlu a puesta, un tubu plantât tala mont, al parta foûr aga buna e frescja par cuant ca si torna in davoûr stracs e setâs.
Speràn chi la tradizion dala fiestuta dali fontanutis a no mori mai, parcechi a sa tant di vêir Manià.

Mandi a ducj

venerdì, ottobre 13, 2006

Rimpinant 2006

Voi ai 13 di otobri al si rinfrescja l'apuntament cuntuna manifestazion chi da agns a carateriza la comunitât di Manià, cula pasion dala mont: Rimpinant 2006. La serada, organizada dala sezion CAI di Manià e dal cumùn (chi par agjevolà li rimpinadis in mont, al çoncja diretamenri la ponta...) a varà comi testimonial ecezionâl Kurt Diemberger, salisburghêis di nasita, rimpinadôur sportîf (al'à scalât doi votmil cença osigjeno e da prìn), academic dal CAI, documentarist, scritôr e cineast, cal presentarà la so ultima fadia: "Passi verso l'ignoto". L'omp, cal'è za stât ospit dala manifestazion tal 2002, al'è un vêr e propit monumet dal'alpinisim e al'è una fucina di contis e raconz suli so aventuris ator pal mont. La manifestazion ae par di bant (no si paja...) e il tema trainat al'è chel dal rispièt pala mont, pala natura e pala fadìa ca si met par rivà tala cima.
A sustignì il dùt, un'aministrazion talmentri namorâ dala mont (da piçui a zujavin tal San Lurinç e a ghi an lasât il coûr...) chi par fa rivà prima la înt in somp, ea dicidût di sbasà la cima! Prisint ala serada encja il president dal CAI chi timp indavoûr (cui cal voûl smintì al pos fâlu diretamentri uchì) al si êra pronucnçât favorevul ala çoncjada dal San Lurinç.

Ma man e... buni cjaminadis a ducj!
P.S. moveivi però chi prest a voûl da ritarà l'altimetro.

giovedì, ottobre 12, 2006

La mussa di Gjildo

Par tant ca possi sameà stramp e curiôus, al di di voi, al'è encjamò cualchidun cal'à un mieç di traspuart ca nol'incuina, cal pos percori duti li stradis di Manià (e nol'è facil...) cença vei problemis e ca nol'varà mai problemis di superbòl: la mussa.
Ultin baluart di chei ca si movin comi na volta (encja sal'è za un pôc ca no si lu jôt atôr...), Gjildo al samea chei mormos merecans, ca rifiutin il progres. Ma par tant ca possi sameà impussibul, cualchi disina di agns stâz il mus, cal'êra il tratôur di ades, e and'era scuasi un par curtîf. L'unicu inconveniet al si presentava cuant ca si lu domandâva in prestit, parcechi pircurint li stradis, tali crozeris, bituât a fa simpri la stesa strada cul siò paron, il mus al sbaliava direzion; alôra chel ca lu veva in prestit, al doveva dismontà dal cjâr e dreciâlu tala gjusta via. Chei ca fazevin lens su pala mont, a dopravin la musa par tirà la lôza o par tirà diretamentri la fasina di lens. Ogni tant il mus al si impuntâva e nol voleva niçâsi, e alôra a intervigneva il paròn cu li carobulis o li carotis.

Mandi a ducj e... a Gjildo

lunedì, ottobre 09, 2006

Urbanisim par ledrôus


Pì a passa il timp e pì il canteîr Manià al met in lustri il siò tema trainant: spersonalizzà e rindi impusibul la circolazion dal paeîs vulint someà encja al pass cui timps! Par meti a post ducju i damps ca stan fasint i cjavons di turnu, a volarà da clamà cualchi brâu architet urbanist (magari sielt da cualchidun ca nol dopri il cjâf domi par implinì la bareta) specializât in meracui urbans. Par udâlu i ghi mitin ben in mostra li scrovarîs cal cjatarà: vîs ca erin a dopli sens da secui (e ca vevin domi di bisugna di una sfaltada) trasformadis in vîs a sens unicu; ritondis sparniçadis un pô dapardùt (soradùt da ca no coventin); coladis di petòn a pierdita di ueli (magari dal San Lurinç...); placis dapardùt (ma par cui?); fontanis di una bruteça inspiegabil (cun peçis di formai in ramp pasadis comi monumentz votivos ai curtisâs); casermons ca no plasin nencja a chei cau fazin (200 alogjus pì di ce ca necor a Manià e cuissà par cui...) e dut ce chi il cjatîfgust al pos scliçà. A livel architetonic e urban no vin mai vût robis di particolâr rilevança (architeturis di tipu cjarnic, venit, romanic, tardo gotic e alcaltri...), ma di sigûr un condòt comi ades nol'à da essi mai stât. Speran chi Gjantoni Selva nol si rebalti tala bûsa e ca si fasi indenant cualchidun!

Ma man a ducj

martedì, ottobre 03, 2006

Fa e disfà dut un ce fà!


A no e vierta nencja da una setemana e via Piave ae zà culi balis par aria. Dopu vei fàt li motagni rusis cualchidun al si è necuart chi li machinis a tocjavin il denant parcjera e alôra, clamin li ruspis e tornan a spacà dut. Biel passant, ansi biel cirint di passà, li smorfis tal mostaç dala int (ma encja dai voradôurs) a erin pì chi esplicitis e... cuancju porcons ca svolavin! Mancumâl chi la ritonda di via Bos al'an interada e chi chel emblet ca vevin progjetât par la fin dala riba di Barçan al'an cimentât.
I sin simpri ali solitis... parlà malamentri dala viabilitât al'è comi sbarà a un tal condòt! A proposit di condòt, adès li magagnis a si spostin par zi in cjampagna, dulà chi, nencja a dîlu, a faran una biela ritonda. Bisugna disi chi forsi i cjavons a vôlin lassà un segn dal lôur pasagiu (cal samea pì un segn tali mudandis;-). Ancjemò complimentons al progjetist e ai supervisôrs!

Ma man e... bel belu!

lunedì, ottobre 02, 2006

Prufùm di spuntîu

Fin da piçui i sin stâs bituâs a sintì l'odôur di uficina. Un odôur gàrp cal sa un pô di fièr e un pô di gras di chel ca si dopra tali mòlis. Crôus e osesiòn dali feminis (ca an da lavà li tutis...) e prufùm indelebil pai vistîs dai guçadôurs, il spuntiu al'è pai omps di Manià una specie di cjarta di identitât. Dala matina cuant ca zirin la lampadina sora la mola, a son simpri circondâs da polvara di fièr, polvara di lèn, fiscjus di nastro e gratadis di mola, fin ala sera cuant ca alçin il cûl dala bancja par zi a cjasa (magari pasant prima pal'ostaria...). I vecjus a contin chi la puça, na volta, a era fastidiôsa, ca erin nauseâs e chi la polvara a era dapardùt fin dentri tali scarselis dai bregons.
A distança di agns, la cualitât da l'aria tali uficinis (encja par via dali lêçs su l'incuinament) ae miliorada tantonon, la puça di spuntiu ae pì dolça e no si si mala pì di uficina.
Ades si si pos malà culi nanopolvaris (...no di uficina), ca vegnin foûr dal cementifizi (besôul al'incuina trenta voltis pì di duta la zona industriâl di Manià) e ca si depositin tai ors, ca son il pasatimp di chei chi par duta la vita a an nasât spuntiu di uficina.

Ma man